ابراهيم اقبال

51

فرهنگ نامه علوم قرآن ( فارسى )

اختصاص داده‌اند و ابو عمرو دانى ( 444 ق ) با 27 عنوان ، بيشترين شمار تأليفات در اين علم را به خود ويژه ساخته است . التيسير فى القراءات السبع دانى از منابع مهم قراءات است . در تجويد نام سه عنوان و يك نسخه خطى و دو كتاب در ميان است . در وقف و ابتدا نيز شمار تأليفات نزديك به قرن پيشين است . ذكر نام هفت عنوان ، هفت نسخه خطى و چهار اثر انتشار يافته ، وضعيت تأليفات است . در قرن ششم ، بازار نگارش از گرمى دو قرن پيش برخوردار نيست ، از 45 عنوان ، تنها ذكر نام به جاى مانده است و 25 تأليف به صورت نسخه خطى و پنج كتاب چاپ شده است . از آثار مهم اين قرن حرز الأماني و وجه التهاني ، معروف به شاطبيه ، متعلق به ابو محمد شاطبى ( 590 ق ) است كه محتواى التيسير دانى ( 444 ق ) را در قالب 1173 بيت به نظم كشيد . اين قصيده گذشته از آن‌كه موجبات شهرت كتاب دانى را فراهم آورد ، مسير تأليف در قراءات را دگرسان كرد به گونه‌اى كه نگارش‌هاى زيادى در شرح و توضيح آن به عمل آمد . يك عنوان و سه نسخه خطى از آثار اين قرن در تجويد و دو ذكر عنوان و هفت نسخه خطى از تأليفات وقف و ابتدا است . در قرن هفتم ، از آثار اين علم ، 27 عنوان تنها با ذكر نام و دوازده عنوان در قالب نسخه خطى و هفت تأليف نشر يافته ، ياد شده است . علم الدين سخاوى ( 643 ق ) شش اثر را به خود اختصاص داده است . در علم تجويد ، دو عنوان كتاب و چهار نسخه خطى و در علم وقف و ابتدا دو ذكر عنوان و دو نسخه خطى به جاى مانده است . در قرن هشتم ، 68 تأليف در علم قراءات به عمل آمد كه از 23 مورد آن اثرى بر جا نيست . اما چهل عنوان در قالب نسخه خطى و پنج عنوان در قالب كتاب چاپ شده پابرجا است . ابو اسحاق جعبرى ( 732 ق ) نه عنوان و ابو حيان اندلسى ( 745 ق ) ده عنوان را به خود اختصاص داده‌اند . آثار تجويدى اين سده را ، پنج ذكر نام ، پنج نسخه خطى و دو اثر نشر يافته و در وقف و ابتدا يك عنوان ذكر نام و يك عنوان نسخه خطى صورت داده‌اند . در قرن نهم ، 75 تأليف در علم قراءات سامان گرفته است . از 22 عنوان ، غير نام اثرى در ميان نيست ولى 43 نسخه خطى و ده اثر چاپى در ميان است . از آن ميان ، ابن قاصح ( 801 ق )